Grenndargralið

Werner Hans Frederik Abrahamson (1744–1812) var herforingi og rithöfundur, fæddur í  Slésvík 10. apríl 1744. Hann var sonur Johan Benjamin d’Abrahamson (1701-1757), kapteins í her hertogadæmanna Slésvík-Holstein. Móðir Abrahamson hét Louise Juliane Rhewald (1709-1779). Ungur að árum sýndi Abrahamson mikla hæfileika og námsfýsi en foreldrar hans voru andvígir opinberri skólagöngu svo hann varð um nokkurra ára skeið að láta sér nægja takmarkaða kennslu á heimilinu. Við andlát föður hans komst hann þó inn í Herforingjaskólann (Landkadetakademiet) í Kaupmannahöfn og þá fóru hjólin að snúast.

Skólagangan reyndist þó Abrahamson erfið í upphafi þar sem skólinn var í afar slæmu ástandi, bæði hvað varðaði kennslu og andann sem þar ríkti. Þýska var allsráðandi og nemendum var bannað að tala dönsku. Þeir sem höfðu dönsku að móðurmáli urðu að laumast til að lesa danskar bækur og eina æfingin í móðurmálinu var þegar hópi „kadetta“ [Kadett: nemi sem er að læra að verða foringi] var skipað að sækja danska guðsþjónustu á sunnudögum. Miklar umbætur voru gerðar á skólastarfinu á meðan Abrahamson stundaði þar nám undir stjórn hershöfðingjans Henrik Gude.

Á sjöunda áratug 18. aldar öðlaðist Abrahamson meiri virðingu innan hersins. Hann varð liðsforingi í fótgönguliðssveit Slésvíkur og síðar í fallbyssusveitinni. Árið 1771 var  hann skipaður kennari í tungumálum og landafræði við nýstofnaðan Fallbyssuskóla (Artilleriskole) en skólinn var fyrsta skrefið í átt til æðri menntunar fyrir herforingja. Abrahamson kenndi dönsku og var það í fyrsta sinn í sögu hersins að danskir foringjar eða foringjaefni fengu kennslu á móðurmálinu. Abrahamson hélt áfram upp virðingarstigann eftir að hann hóf kennslu. Hann hlaut fyrstu liðsforingjatign (premierlieutenant) árið 1773 og stöðu kapteins 1786. Þegar þarna var komið sögu var hann farinn að glíma við heilsubrest og fékk því lausn frá herþjónustu á fullum launum árið 1787.

Frá árinu 1780 kenndi Abrahamson við tvo skóla, Fallbyssuskólann og Herforingjaskólann sem hann hafði áður stundað nám í. Eftir að hann lauk herþjónustu hélt hann áfram kennslu við skólana tvo, Fallbyssuskólann til 1806 og Herforingjaskólann til 1810.

Samhliða starfi hans sem kennari, vann Abrahamson einnig af miklum krafti að því að losa danska menningu undan þýskum áhrifum. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að æskuheimili hans var þýskt. Abrahamson kunni ekki eitt orð í dönsku þegar hann hóf nám við Herforingjaskólann en hafði eftir tæplega tvö ár náð slíkum tökum á málinu að hann gat samið verðlaunaverkefni á dönsku sem og hann gerði. Þetta er skýr vitnisburður um dugnað hans, hæfileika og ást hans á dönsku.

Árið 1773 kynntist Abrahamson Íslendingasögunum og varð heillaður af þeim. Með tungumálahæfileikum sínum lærði hann fljótt að lesa þær á frummálinu og síðar þýddi hann sumar þeirra. Hann sinnti rannsóknum á fornminjum af miklum áhuga og ásamt Knud Lyne Rahbek (1760-1830) og Rasmus Nyerup (1759-1829) safnaði hann dönskum miðaldakvæðum sem komu út á árunum 1812-14 (Udvalgte danske Viser fra Middelalderen).

Abrahamson var náinn vinur danska skáldsins Johannes Ewald (1743-1781) og danska biskupsins Nicolai Balle (1744-1816). Abrahamson var ötull talsmaður prentfrelsis en áttaði sig jafnframt á skyldunum sem frelsinu fylgdi. Hann var t.a.m. fyrstur til að gagnrýna manninn sem afnam ritskoðun í Danmörku vegna galla sem komu fram við afnámið, hinn kunna Johann Friedrich Struensee (1737–1772).

Framlag Abrahamson til danskra bókmennta er ótvírætt. Ritgerðir og umsagnir eftir hann má finna í þekktum tímaritum þess tíma svo sem „Minerva“ (1785–1807) og „Borgervennen“ (1796–1810). Hann lét sér fátt óviðkomandi sem rithöfundur hvort sem um var að ræða málvísindi, rúnir, miðaldabókmenntir eða hernaðarsögu. Sem gagnrýnandi var hann laus við háð og hroka og fjallaði um málefni af heiðarleika. Hann unni ljóðlist og hafði frá unga aldri gaman af því að tjá hugsanir sínar í bundnu máli. Rauði þráðurinn í ljóðum hans var ást til tungumálsins og föðurlandsins. Ljóðin eru mörgum gleymd en á sínum tíma vöktu söngkvæði hans og ættjarðarljóð mikla athygli. Þá var Abrahamson mikilsvirtur meðal frímúrara. Hann var tekinn inn í regluna árið 1770.

Árið 1779 gengu Abrahamson og Benedicte Rosine Marie Rothe (1761-1830) í heilagt hjónaband. Benedicte var næstyngsta dóttir amtmannsins í Travendal, Nicolai August og eiginkonu hans Hedevig Margrethe. Abrahamson og Benedicte eignuðust fjögur börn. Abrahamson lést í Kaupmannahöfn 22. september árið 1812.

Samantekt um Werner Hans Frederik Abrahamson er byggð á Danish Biographical Lexicon I. Volume. Aaberg – Beaumelle. Höfundur: S.A. Sørensen. Útgefandi: Carl Frederik Bricka.

Viðbót:

Fyrir ári síðan sögðum við frá bók með áritun sem olli töluverðum heilabrotum. Bókin er ein af fjölmörgum gömlum bókum í kjallara Amtsbókasafnsins sem skotið hafa upp kollinum við rannsókn Gralsins á annars konar bókum en þeirri sem hér um ræðir.

Blaðsíða úr bók Jóhanns Gunnlaugs Briem með nafni Werner Hans Frederik Abrahamson og upplýsingum um hann.

Hervarar saga ok Heiðreks konungs, gefin út árið 1785, hefur að geyma tvö orð rituð með dökku bleki sem við fyrstu yfirferð gæti litið út eins og nafn á einstaklingi. Hvað stendur eiginlega þarna? Grenndargralið óskaði á sínum tíma eftir aðstoð við að ráða gátuna. Bylgja Hafþórsdóttir skrifaði á fésbókarsíðu Gralsins: „Ég sé lieutenant Abrahamsen???“. Gralið kannaði málið, hafði ekki erindi sem erfiði og hugsaði ekki um þetta meir. Svo var það núna í aðdraganda þessarar umfjöllunar sem Gralið var við rannsóknir á bókum sem Möðruvallaskóli fékk að gjöf við vígslu skólans árið 1880. Í miðju Möðruvallagrúski poppaði upp skönnuð bók sem eitt sinn var í eigu Jóhanns Gunnlaugs Briem (1801-1880), prests í Danmörku. Einhvern tímann í fyrndinni hefur hann skráð í bókina „Capt. Abrahamson“ ásamt upplýsingum um þann ágæta einstakling. Ráðgátan um áritunina og athugasemd Bylgju rifjaðist upp og þar með leystist gátan.

Áritun lieutenant Abrahamson í Hervarar sögu ok Heiðreks konungs frá árinu 1785 sem varðveitt er á Amtsbókasafninu á Akureyri.

Þannig er nú orðið ljóst hver áritunin er í Hervarar sögu ok Heiðreks konungs sem geymd er í kjallara Amtsbókasafnsins. „Lieutenant Abrahamson“. Við vitum líka núna að á bak við áritunina er stórt nafn í danskri menningarsögu á 19. öld. Werner Hans Frederik Abrahamson. En hvers vegna er bók í eigu dansks menningarvita, sem dó í upphafi 19. aldar, að finna á Amtsbókasafninu á Akureyri? Stórt er spurt og fátt um svör. Gamlar bækur geyma svo margar ráðgátur. En skemmtilegt hvernig grúskið leiðir mann stundum á óvæntar slóðir. Rannsókn á bókagjöf Íslendings í Danmörku á 19. öld til Möðruvallaskóla ásamt aðstoð starfsmanns Bókasafns Fjallabyggðar verður til þess að færa heim sanninn um að safn í heimabyggð lumar á gamalli og lúinni bók með óskýrri áritun sem geymir ansi áhugaverða sögu. Bók sem tilheyrði frægum rithöfundi og herforingja í Danmörku á 19. öld, manni sem fæddist sama ár og Ludvig Harboe varð biskup í Skálholti, manni sem gagnrýndi samtímamann sinn Johann Friedrich Struensee fyrstur allra á opinberum vettvangi vegna afnáms á ritskoðun og manni sem dó árið sem Napoleon réðist inn í Rússland.