main image

Lasburða kýr innihélt 26 kg af baggaböndum

Vorið 1981 fundu starfsmenn Sláturhúss KEA stóran köggul í vömb lasburða kýr sem leidd var til slátrunar. Þegar betur var að gáð kom í ljós að baggabönd voru orsakavaldurinn og þau höfðu hlaðið utan á sig steinefnum svo köggullinn var harður sem grjót. Þegar ófögnuðurinn var veginn reyndist hann vera 26 kílógrömm að þyngd. Þar sem mikill vökvi hafði runnið úr honum var talið að hann hefði líklega vegið á þriðja tug þegar mest lét.

„Þetta er nú með því meira sem við höfum séð koma úr kýrvömb og manni verður nú á að hugsa, hvernig skepnunni hafi liðið með allt þetta innan í sér” sagði starfsmaður Sláturhússins í viðtali við Dag. Aðrir starfsmenn tóku undir þetta og sögðu ekki óalgengt að baggabönd væri að finna í vömbum kúa þar sem þær ættu það til að láta ýmsa óæskilega hluti ofan í sig. Nefndu þeir gúmmíslöngu, gúmmívettling og flösku í því sambandi.

Leitað var álits Ágústar Þorleifssonar dýralæknis á sínum tíma vegna málsins. Hann sagði kúna líklega hafa náð í baggaböndin í fóðurgöngunum. Að hans mati væru mál sem þessi ekki algeng því böndin væru að öllu jöfnu fjarlægð úr heyinu við fóðurgjöf. Í þessu tilfelli hefði umræddur köggull verið 2-3 ár að myndast og vegna stærðarinnar hefði starfsemi vambarinnar truflast. Smám saman mynduðust sár, kýrin hætti að nærast og veslaðist upp.

 

Heimild:

Hvorki meira né minna en 26 kg af baggaböndum fundust í kýrvömb! (1981, 9. apríl). Dagur, bls. 8.

Þjóðverjinn sem þjálfaði ÍBA og FC Schalke 04

Í blaðagrein sem birtist í Vísi árið 1964 segir að hann hafi tekið þátt í orrustunni í Argonne-skógi í fyrri heimsstyrjöldinni og verið sæmdur Járnkrossinum. Hann er kynntur sem fyrrverandi forstjóri Salamander, frægasta skófyrirtækis Þýskalands. Í viðtali við Dag sama ár segir hann frá því þegar hann dæmdi knattspyrnuleik á Ólympíuleikunum í Amsterdam árið 1928. Harry Rosenthal flúði Þýskaland nasismans áður en seinni heimsstyrjöldin braust út. Hann settist að á Akureyri og tók sér upp nafnið Höskuldur Markússon. Tveimur áratugum eftir að hann kom í bæinn hafði hann milligöngu um ráðningu menntaðs knattspyrnuþjálfara til að þjálfa knattspyrnumenn á Akureyri en slíkt var nýlunda á þeim tíma. Nokkrum árum síðar átti umræddur þjálfari eftir að stýra liði Schalke í þýsku Bundesligunni.

Áhrifamaður í þýsku íþróttalífi sest að í bænum

Sem ungur drengur í Þýskalandi iðkaði Höskuldur knattspyrnu. Hann hafði dálæti á íþróttum og sat í íþróttaráði Berlínar til margra ára. Eftir að knattspyrnuferlinum lauk náði hann sér í dómararéttindi. Auk þess að dæma á Ólympíuleikum, rifjar Höskuldur upp í fyrrnefndu viðtali þegar hann dæmdi úrslitaleik um þýska meistaratitilinn á þriðja áratugnum fyrir framan 86 þúsund manns.

Þegar Höskuldur kom til landsins frá Þýskalandi árið 1938 höfðu öldruð móðir hans, systir og mágur komist úr landi, til Íslands og sest að í Reykjavík. Ekki voru allir í stórfjölskyldunni eins lánsamir. Bróðir hans og fjölskylda enduðu ævina í útrýmingabúðum nasista. Höskuldur bjó hjá systur sinni og móður fyrsta árið, varð sér úti um jarðarskika og ræktaði grænmeti. Ári síðar flutti hann til Akureyrar ásamt unnustu sinni Hildegard Heller sem var þá nýkomin til landsins. Þau giftu sig og fengu íslenskan ríkisborgararétt. Hildegard tók upp nafnið Hildigerður. Fyrstu árin á Akureyri starfaði Höskuldur á saumastofu en árið 1946 réði hann sig í vinnu sem skrifstofustjóri hjá Skarphéðni Ásgrímssyni í Amaro. Þar starfaði hann til dauðadags.

Tímamót í knattspyrnuþjálfun á Akureyri

Í aprílbyrjun 1957 boðaði Knattspyrnuráð Akureyrar (KRA) til blaðamannafundar á Hótel KEA þar sem nýr þjálfari meistaraflokks karla í knattspyrnu hjá ÍBA var kynntur. Höskuldur var kominn í stjórn KRA þegar kom að ráðningu hins nýja þjálfara. Formaður ÍBA, Ármann Dalmannsson skýrði blaðamönnum frá áformum um að hefja knattspyrnu í bænum á hærri stall. Þegar þarna var komið sögu hafði ÍBA ekki haft þjálfara til að halda uppi reglulegum æfingum fyrir knattspyrnumenn félagsins. Landsliðsþjálfarinn Karl Guðmundsson hafði reyndar komið í nokkrar ferðir norður á sumrin til að leiðabeina iðkendum, annað ekki. Nú skyldi láta sverfa til stáls með metnað að leiðarljósi og freista þess að ná árangri meðal bestu liða í efstu deild sumarið 1957.

Haraldur M. Sigurðsson, formaður Knattspyrnuráðs tók næstur til máls á fundinum. Hann sagði „nauðsynlegt að hafa kennara, sem gæti fylgst daglega með knattspyrnumönnunum og byggt starfsemina upp fyrir sumarið.“ Því næst var nýr þjálfari kynntur til sögunnar en sá hinn sami hafði dvalist hér í mánuð þegar kom að fundinum. Haraldur sagði félagið vera heppið að fá að njóta þjónustu hins þýska Heinz Marotzke  og þakkaði Höskuldi fyrir að hafa fengið hann til starfa. Marotzke var nýútskrifaður frá Íþróttaháskólanum í Köln þegar hann kom til Akureyrar. Þar hafði hann stundað nám í þrjú ár með knattspyrnu sem aðalnámsgrein með sjálfan Sepp Herberger sem aðalkennara. Herberger stýrði Þjóðverjum til sigurs á HM í Sviss árið 1954. Marotzke hafði einnig nokkra reynslu af knattspyrnuþjálfun eftir að hafa þjálfað lið í Köln með prýðilegum árangri.

„Ég nota sama kerfi og núverandi Evrópumeistarar nota“

Æfingar hjá ÍBA hófust vorið 1957 undir stjórn Heinz Marotzke. Fyrstu fjórar vikurnar fóru þær fram innanhúss en færðust með hækkandi sól út á mölina á gamla Þórsvellinum á Oddeyri. Blaðamaður Íslendings lagði nokkrar léttar spurningar fyrir  Marotzke í lok apríl um dvölina og æfingarnar þessar fyrstu vikur á Akureyri.

Hvernig er æfingum hagað?

Við æfum daglega, þó með nokkrum undantekningum. Við leggjum fyrst og fremst áherzlu á þjálfun undir Íslandsmótið í knattspyrnu, sem hefst 17. maí með leik Akureyringa við Hafnfirðinga, en tveim dögum síðar eiga Akureyringar að leika á móti Akranesliðinu.

Hvaða stíl eða kerfi notið þér við æfingar?

Ég nota sama kerfi og nú er notað í Englandi og Þýzkalandi og núverandi Evrópumeistarar í knattspyrnu nota. Það mætti kalla það WM-kerfi eftir uppstillingu liðsins á leikvelli. En þetta kerfi kemur því aðeins að fullu gagni, að leikmenn mæti stöðugt og reglulega á æfingum. Auk þess, sem ég þjálfa liðið undir Íslandsmótið er ég að byrja æfingar með unglingum, sem nú eru að hætta daglegri skólagöngu. Mig langar til að finna í hópi þessara ungu manna einhvern, er gæti gerst „undirþjálfari“ og tekið við af mér, þegar ráðningartíma mínum lýkur.

Hvað með áhugann?

Hann er mikill og kannski meiri nú, af því Íslandsmótið er svo skammt undan. En gallinn er sá, að margir piltanna eru í ýmsum öðrum félagsskap, svo sem karlakórum, bridgeklúbbum, skákfélögum eða þ. u. l. og allt krefst þetta síns tíma og dregur frá einbeitingu að knattspyrnunni. En hvað sem því líður, ég er enginn töframaður í þessari íþrótt, en mun gera allt, sem í mínu valdi stendur til þess að einhver árangur verði af dvöl minni hér, en til þess þurfa leikmennirnir að leggja fram sinn hlut á móti.

Og hvernig líkar yður lífið hér hjá okkur?

Prýðilega. Ég hef fengið hér ótrúlega góðar viðtökur, ekki aðeins hjá knattspyrnumönnunum, heldur öllum, sem ég hef hitt hér í bænum. Ég átti kost á því að fara til Eþíópíu sem knattspyrnuþjálfari, en mér er víst óhætt að fullyrða, að ég mun ekki sjá eftir að hafa valið Ísland.

Grenndargralið mun halda áfram umfjöllun um Heinz Marotzke.

 

 

Heimildir:

ÁE. (1964, 27. apríl). Frá Salamander til Amaro. Vísir, bls. 7.

Er enginn töframaður en reyni mitt bezta. (1957, 26. apríl). Íslendingur, bls. 1.

Erlingur Davíðsson. (1964, 19. febrúar). Ólympíudómarinn á Akureyri. Dagur, bls. 4-5.

Erlingur Davíðsson. (1968, 10. júlí). Höskuldur Markússon – nokkur minningarorð. Dagur, bls. 5.

Knattspyrnuráð Akureyrar hefir ráðið þýzkan knattspyrnuþjálfara til bæjarins. (1957, 9. apríl). Alþýðumaðurinn, bls. 1.

Viðburðaríkt sumar hjá Varðveislumönnum minjanna

Varðveislumenn minjanna hafa lokið störfum í Hlíðarfjalli þetta árið. Óhætt er að segja að sumarið 2020 hafi verið viðburðaríkt. Skemmtilegar gönguferðir á slóðir setuliðsmanna í og við Hlíðarfjall ofan Akureyrar og í Hörgárdal. Óvæntar uppgötvanir í fjallinu og fundur merkilegra stríðsminja. Hlaðvarpsþættir um vetrarhernað breskra, bandarískra og norskra hermanna í fjallinu á stríðsárunum. Spennandi sprengjuleiðangrar með Landhelgisgæslunni. En þó umfram allt skemmtilegt samfélag grúskara sem deilir áhuga á sögu, útiveru og varðveislu sögulegra minja. Enn er mörgum spurningum ósvarað. Varðveislumenn minjanna halda áfram að svipta hulunni af leyndardómum Hlíðarfjalls.

Nú í lok vertíðarinnar er við hæfi að setja saman nokkrar myndir úr ferðunum í fjallið. Tónlistina semur Akureyringurinn 603 Beats. Þannig hljómar Outside undir sem er einmitt aðalstef hlaðvarpsþáttanna Leyndardómar Hlíðarfjalls.

„Það var í þessari ferð sem ég orti ljóðið Svalbarðseyri“

Í lok október árið 1992 héldu átta námsmenn í Reykjavík af stað norður yfir heiðar. Sjö konur og einn karlmaður – nemendur við Háskóla Íslands – sameinuðust í bíla og brunuðu til Akureyrar. Ætlunin var að starfa í viku eða svo við dagblaðið Dag, fara á stúfana á Akureyri og í nágrannabyggðarlögum og afla efnis fyrir blaðið. Kannski njóta og hafa gaman í leiðinni. Ferðin var hugsuð sem hluti af starfsnámi nemenda í Hagnýtri fjölmiðlun við HÍ þar sem áhersla skyldi lögð á undirstöðuatriði í greina- og fréttaskrifum.

Kennari hópsins var Sigrún Stefánsdóttir. Hún fylgdi nemendunum átta norður og útvegaði þeim jafnframt dvalarstað, sumarhús á Svalbarðseyri. Í samtali við Dag í október 1992 sagði Sigrún að ferðin norður væri leið til að kynna fjölmiðlun á landsbyggðinni en jafnframt væri hún mikilvæg fyrir nemendur til að kynnast betur.

Gerður Kristný var í hópi áttmenninganna sem kom til starfa á Degi haustið 1992. Grenndargralið hafði samband við hana og spurði út í fréttaskrifin og dvölina í heimabyggð. Einhver tíðindi hafa nú líklega orðið í sumarhúsinu á Svalbarðseyri, eða hvað? Aðspurð man Gerður Kristný ekki hvað var efst á baugi í norðlenskum fréttum á þessum tíma. Hún minnist hins vegar heimsóknar sem hún fór í til eins færasta listamanns þjóðarinnar eins og hún orðar það sjálf, viðtals sem birtist í helgarblaði Dags. Þá orti hún ljóð í ferðinni sem rataði í fyrstu ljóðabók hennar sem kom út árið 1994.

Ég kom með bekkjarsystkinum mínum í Hagnýtri fjölmiðlun í Háskóla Íslands til Akureyrar í þeim tilgangi að fá starfsþjálfun á Degi. Mig langaði að taka viðtal við Margréti Jónsdóttur leirlistarkonu, einn færasta listamann þjóðarinnar. Ég hafði lengi dáðst að verkum hennar og geri enn. Áður en við komum norður hafði ég þegar haft samband við hana og falast eftir viðtali og við komið okkur saman um tíma.  Ég vatt mér því í heimsókn á fyrsta degi og spjallaði við Margréti sem var skemmtileg og fróð að venju. Mér fannst það hljóta að vera dásamlegt að geta helgað sig listinni eins og hún og gert leirmuni sem sameinuðu bæði fegurð og notagildi. Ég lauk við viðtalið daginn eftir og hafði því nægan tíma til að vafra um fallegu Akureyri það sem eftir var dvalarinnar. Þar hef ég nú oft dvalið við störf eftir að ég ákvað sjálf að starfa eingöngu að listinni. Vitaskuld heimsæki ég þá gallerýið hennar Margrétar, fæ að skoða dýrðina og jafnvel bæta við mig grip í safnið.

Það var í þessari ferð sem ég orti ljóðið Svalbarðseyri sem birtist í fyrstu bókinni minni, ljóðabókinni Ísfrétt.

 

Svalbarðseyri

 

Skýin stinga við árum

og morgunninn greiðir úr myrkrinu

 

viti án varðar

vísar inn á öruggar eyrar

næsta dags

 

frostið fylgir í spor mín

niður í fjöru

klæðir mig úr kalinni hendi

 

 héðan leggst ég til sunds

 

 

Hægt er að lesa viðtal sem Gerður Kristný tók við Margréti Jónsdóttur og birtist í Degi 31. október 1992 með því að smella á myndina hér að ofan.

Grenndargralið í samstarf við Heima er bezt

Brynjar Karl Óttarsson og Sigurjón M. Egilsson hafa komist að samkomulagi um samstarf milli Grenndargralsins og tímaritsins Heima er bezt. Krosseyri ehf. gefur tímaritið út.

Grenndargralið er í eigu Brynjars Karls. Ritstjóri Heima er bezt er Sigurjón Magnús Egilsson. Samstarfið felur í sér birtingu á efni Grenndargralsins í þremur tölublöðum sem gefin verða út fram að áramótum.

Október-útgáfa tímaritsins er í prentun. Hægt er að kaupa áskrift með því að fara inn á vefsíðu Heima er bezt. Eins er hægt að senda póst á sme@sme.is eða hringja í 823 2777.

„Jeg færi lesendum greinar þessarar ill tíðindi“

Guðmundur Magnússon læknaprófessor (1863-1924) skrifaði grein í Lögberg þann 13. júní árið 1895. Í greininni Um lungnatæringu á Íslandi upplýsir hann Íslendinga í Vesturheimi um sjúkdóm sem til langs tíma hafði sveipað fjarlæg lönd myrkri með miklu mannfalli – sjúkdóm sem var nú einnig farinn að ógna lýðheilsu fólks á norðlægari slóðum. Berklar voru farnir að hreiðra um sig í lungum landsmanna og tilfellum fjölgaði jafnt og þétt.

Jeg færi lesendum greinar þessarar ill tíðindi; jeg færi þeim þá frjett, að lungnatæring hefur mjög færst í vöxt á Íslandi á síðari árum […] Þar eð veikin veldur svo miklum manndauða, sem raun er á orðin erlendis, er það augljóst, að voði er á ferðum, ef hún heldur áfram jafnhröðum fetum. Hjer er sannarlega um alvarlegt mál að ræða. Vjer erum svo fámenn þjóð, að vjer megum ekki við því, að nýr sjúkdómur festist í landinu, sem leggur fjölda manna í gröfina á unga aldri. En það mun sannast, að svo verður, nema alþýða leggi sig sjálf alla fram til þess að sporna við því. Þetta er veiki, sem nú þegar er komin svo víða, að ekki er unnt að reisa skorður við henni með lögboðnum sóttvörnum. Það þarf sífellda aðgæzlu almennings til þess að verjast henni […] en veikin er svo hættuleg og torlæknuð, að mikið er leggjandi í sölurnar til þess að forðast hana. Það er mín skoðun, að með góðum vilja megi að minnsta kosti tefja fyrir og draga úr útbreiðslu veikinnar.

…það er ekkert efamál, að [veikin] getur læknast og horfið; og svo mundi vera miklu optar en nú er, ef sjúklingarnir sýndu meiri hirðusemi með að leita læknisráðs í tíma. Af því veikin er optast hægfara í fyrstu, hættir sjúklingnum til að fresta því. Þangað til veikin er orðin svo mögnuð, að það er um seinan.

Sé þessa gætt, er ekki mikil hætta á því, að veikin berist frá sjúklingunum til heilbrigðra, og það ætti að vera siðferðisleg skylda sjúklinganna að gera allt sitt til að komast hjá því, að svo verði. Það ætti að vera þeim ógurleg tilhugsun að valda með hirðuleysi sínu hættulegri veiki á öðrum, ef til vill þeim, sem næst þeim standa og eru þeim kærastir.

Magni sigraði landslið og lokahönd lögð á nýjan Þórsvöll

Fyrir 40 árum, sunnudaginn 6. júlí árið 1980 fór fram knattspyrnuleikur milli karlaliðs Magna frá Grenivík og grænlenska landsliðsins. Grænlenska liðið var í heimsókn á Akureyri til að taka þátt í þriggja landa móti ásamt Íslandi og Færeyjum. Hér var um tímamót að ræða því leikur Íslands og Færeyja var fyrsti landsleikur í knattspyrnu karla sem háður var á Akureyri.

Dagurinn hófst á því að Magnamenn fóru með gestina frá Grænlandi í heimsókn á kjúklingabúið að Sveinbjarnargerði. Þaðan var haldið til sr. Bolla Gústavssonar í Laufási áður en boðið var til léttrar máltíðar fyrir leik.

Í frétt um leikinn í Degi segir að hann hafi verið vel leikinn af beggja hálfu og skemmtilegir taktar og gott samspil leikmanna hafi sést á köflum. Grenivíkingar höfðu betur með tveimur mörkum Jóns Lárussonar gegn einu marki Grænlendinga.

Um 350 manns horfðu á leikinn og að honum loknum buðu Grenvíkingar leikmönnum og starfsfólki grænlenska landsliðsins til veislu.

Sömu helgi og leikur Grenvíkinga og Grænlendinga fór fram, unnu 60-70 manns að því að leggja þökur á nýjan knattspyrnuvöll Þórs í Glerárhverfi. Í Degi segir að áætlað sé að leika vígsluleik á nýja vellinum um haustið og taka hann svo í notkun sumarið eftir.

Á meðfylgjandi mynd má sjá nokkra úr hópi þeirra sem unnu við þökulagninguna umrædda helgi. Myndin birtist í Degi 8. júlí 1980.

D´Eyncourt tók myndirnar í Lögmannshlíð í ágúst 1940

Walter Tennyson D´Eyncourt (1899-1994) var breskur kvikmyndatökumaður og ljósmyndari í seinni heimsstyrjöldinni. Auk þess að festa atburði styrjaldarinnar á filmu í heimalandinu, vann hann fyrir breska herinn í Frakklandi, Egyptalandi, Þýskalandi og á Íslandi á árunum 1939-1945.

Tennyson D´Eyncourt dvaldist á Íslandi um mánaðarskeið árið 1940 og tók þá mikið af myndum. Hann hafði bæði ljósmyndavél með sér hingað til lands sem og kvikmyndavél. Myndirnar sem sýna veru setuliðsins hér á landi er einhver besta heimild sem til er um stríðsárin á Íslandi og margar hverjar hafa birst á opinberum vettvangi við hin ýmsu tækifæri síðustu 80 árin.

Grenndargralið hefur upp á síðkastið fjallað um myndband og ljósmyndir sem breski herinn lét gera/taka sumarið eða haustið 1940 þar sem fjölskylda í Lögmannshlíð ofan Akureyrar kemur við sögu. Nú liggur fyrir að Walter Tennyson D´Eyncourt er maðurinn á bak við vélarnar í Lögmannshlíð og því jafnframt ljóst að myndirnar eru teknar í ágúst 1940.

Við frekari uppgröft á heimildum í tengslum við málið gróf Grenndargralið upp enn eina myndina úr myndaseríunni frá Lögmannshlíð. Á henni má, meðal annarra, sjá Torfa Guðmundsson með Málfríði dóttur sína í fanginu. Torfi lést þegar Málfríður var 10 ára, árið 1949. Samkvæmt heimildum Grenndargralsins er myndin ein sinnar tegundar þar sem Torfi heldur á dóttur sinni og mögulega sú eina sem til er af þeim feðginum saman.

Á bakhlið myndarinnar má lesa eftirfarandi texta: „Menn úr Lincoln-herdeildinni í veislu sem haldin var fyrir þá á sveitabæ á Akureyri. Tekin af kapt. Tennyson D´Eyncourt árið 1940.“

Í viðtali frá árinu 1978 segir Tennyson D´Eyncourt stuttlega frá veru sinni á Íslandi. Hægt er að hlusta á viðtalið hér fyrir neðan. Frásögnin af Íslandsdvölinni byrjar á 15:38 og endar á 16:40.

Hver sendi Bruun póstkortið frá Akureyri?

 

„Segja má að Daniel Bruun hafi verið einn af brautryðjendum í rannsóknum menningarminja á Íslandi. Þessi afkastamikli áhugamaður vann Íslandi ómetanlegt gagn.“

Svo skrifar Þór Magnússon í formála bókarinnar Íslenskt þjóðlíf í þúsund ár sem Bókaútgáfan Örn og Örlygur gaf út árið 1987.

Daniel Bruun (1856-1931) var liðsforingi í danska hernum og fornleifafræðingur. Hann kom margoft til Íslands um aldamótin 1900 til að rannsaka kuml. Hann tileinkaði sér vísindaleg vinnubrögð við rannsóknir sínar, gerði kort af kumlstöðunum, teiknaði þau upp til að sýna afstöðu beina og gripa og lét kyn- og aldursgreina mannabein sem fundust í kumlunum. Slík vinnubrögð voru ekki sjálfgefin á þessum tíma.

Daniel Bruun var afkastamikill þegar kom að rannsóknum á Íslandi. Sennilega hefur enginn safnað jafn miklum upplýsingum um íslenska þjóðmenningu og hann gerði á árunum 1896-1910. Hann dvaldist lengi á Dalvík við rannsóknir sem og á Gásum. Mikið ef rannsóknargögnum liggur eftir Daniel Bruun í Þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, teikningar og ljósmyndir.

Margar af ljósmyndum þeim sem Daniel Bruun tók á Íslandi eru fyrir löngu orðnar sígildar, myndir sem hvert mannsbarn þekkir. Ein úr þeim hópi er myndin af Svanfríði Jónasdóttur, mjaltastúlku sem lengi var vinnukona á hinum ýmsu bæjum í Bárðardal. Myndina tók Bruun að bænum Lundarbrekku árið 1897 (sjá mynd).

Daniel Bruun kom í nokkrar heimsóknir til Akureyrar á meðan rannsóknum hans stóð, þá fyrstu árið 1896. Í áðurnefndu Þjóðminjasafni Dana er til póstkort sem sent var til Bruun í Danmörku, frá Akureyri. Kortið er dagsett 18. júlí 1912 og stimplað þremur dögum síðar.

Grenndargralið spyr hvað var skrifað á kortið og hver skrifaði textann?

Vissi Hergé af myndinni þegar hann skrifaði Dularfullu stjörnuna?

Knud Rasmussen fór fyrir rannsóknarleiðangri til Grænlands árið 1933. Leiðangurinn var sá sjöundi í röðinni og gekk hann undir nafninu Thule-leiðangurinn. Sá fyrsti var farinn árið 1912. Þessi sjöundi leiðangur Rasmussen hófst í Reykjavík þegar hann kom þar að landi á rannsóknarskipi sínu Nordstjernen. Nokkru fyrr hafði snekkja sem einnig tilheyrði leiðangrinum komið til hafnar í Reykjavík. Henni var ætlað að sigla í samfloti með rannsóknarskipinu til Grænlands. Rasmussen kom sér fyrir í snekkjunni. Ef marka má grein sem birtist í Fálkanum stuttu eftir að leiðangurinn lagði úr höfn í Reykjavík, var flugvél komið fyrir um borð í Nordstjernen á Íslandi áður en skipið hélt til Grænlands. Til er mynd á Þjóðminjasafninu í Kaupamannahöfn sem sýnir Nordstjernen við bryggju á Akureyri. Ef rýnt er í myndina má sjá flugvél af gerðinni Heinkel á skuti skipsins. Í lýsingu með myndinni segir að skipið tilheyri sjöunda Thule-leiðangri Knud Rasmussen (Skibet er sansynligvis et af fire, der deltog i den syvende Thuleekspedition ledet af Knud Rasmussen). Ekki fylgja með upplýsingar hvort myndin er tekin áður en lagt var af stað til Grænlands eða eftir Grænlandsförina.

Rannsóknarskipið Aurora kom við á Akureyri í vísindaleiðangri sem einnig var farinn á fyrri hluta 20. aldar. Ætlunin var að rannsaka loftstein sem lenti í Norður-Íshafi. Um borð í Auroru var ekki ómerkari maður en sjálfur Tinni, félagi hans Kolbeinn kafteinn og hundurinn Tobbi. Þeir félagar komu til Akureyrar til að ná í olíu. Á Akureyri hittu þeir Runólf, gamlan félaga Kolbeins en saman fóru þeir á ónefnt kaffihús í bænum og pöntuðu sér sódavatn og whiskí. Eftir stutta viðdvöl á Akureyri héldu þeir för sinni áfram. Heimsókn Tinna og félaga til Akureyrar birtist í tíundu Tinnabókinni Dularfulla stjarnan sem kom út árið 1942. Hún var jafnframt fyrsta Tinnabókin sem gefin var út í lit. Sagan hafði reyndar birst í víðlesnu barnablaði í Belgíu sem framhaldssaga árin 1941-1942. Teiknimyndapersónan Tinni var búin til af belgíska myndasöguhöfundinum Georges Prosper Remi, betur þekktur sem Hergé.

Gaman er að bera þessar tvær sögur saman. Ekki síst vegna þess að Akureyri er sögusvið þeirra beggja en önnur er byggð á sönnum atburðum á meðan hin er skáldskapur frá upphafi til enda. Eða…? Rannsóknarskip Rasmussen (Norðurstjarnan) sigldi til Grænlands árið 1933. Rannsóknarskip Tinna Aurora (Norðurljós) hélt af stað áleiðis til Grænlands í skrifum Hergé árið 1941. Bæði komu skipin til Akureyrar og um borð beggja skipanna voru sjóflugvélar. Um borð í Norðurstjörnunni var þýsk flugvél af gerðinni Heinkel. Um borð í Auroru var þýsk flugvél af gerðinni Arado Ar 196. Svo skemmtilega vill til að þessar tvær gerðir flugvéla eiga ýmislegt sameiginlegt. Sem dæmi voru þær báðar hugsaðar til flutninga með skipum eins og tilfelli Nordstjernen og Aurora sýna glöggt. Arado-vélin leysti Heinkel-vélina af sem aðal sjóvélin hjá þýska flotanum við upphaf seinni heimsstyrjaldarinnar um það leyti sem Hergé skrifaði Dularfullu stjörnuna.

 

Arado Ar 196. (2020). Wikipedia. Sótt 27. september 2020 af https://en.wikipedia.org/wiki/Arado_Ar_196

Dr. Knud Rasmussen. (1933, 22. júlí). Fálkinn, bls. 3.

Heinkel He 60. (2020). Wikipedia. Sótt 27. september 2020 af https://en.wikipedia.org/wiki/Heinkel_He_60

Knud Rasmussen. (1933, 8. júlí). Vísir, bls. bls. 3.

Knud Rasmussen. (2020). Wikipedia. Sótt 27. september 2020 af https://en.wikipedia.org/wiki/Knud_Rasmussen

Nationalmuseet. (e.d.). Skib i havn på Island med luftfartøj(Heinkel). Sótt af https://samlinger.natmus.dk/THM/asset/15916